گاهی اوقات حمله قلبی با فشار شدید روی سینه شروع می‌شود، اما همیشه این‌طور نیست. ممکن است فرد فقط تنگی نفس، تهوع، ضعف یا ناراحتی در بالاتنه داشته باشد و فکر کند مشکلش از خستگی یا معده است. شناخت علائم سکته قلبی مهم است، چون هر چقدر بیمار دیرتر به بیمارستان برسد، احتمال آسیب بیشتر به قلب افزایش پیدا می‌کند. اگر الان درد یا فشار مشکوک سینه، تنگی نفس ناگهانی، عرق سرد یا غش را تجربه می‌کنید، خواندن این مطلب را متوقف کنید و با اورژانس تماس بگیرید. در غیر این صورت در این مطلب می‌توانید نشانه‌های مهم سکته قلبی، تفاوت‌های احتمالی زنان و مردان و اقداماتی را بررسی کنید که تا رسیدن اورژانس کمک‌کننده است. برای آشنایی بیشتر با سلامت قلب، راهنمای کامل سلامت قلب و عروق را هم مطالعه کنید.

سکته قلبی چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

قلب و نمودار نوار قلب

سکته قلبی زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به قسمتی از عضله قلب به‌شدت کم یا متوقف شود. سکته بیشتر اوقات به بیماری عروق کرونر مربوط است؛ یعنی رگ‌هایی که قلب را تغذیه می‌کنند، بر اثر تجمع پلاک باریک شده‌اند. اگر پلاک آسیب ببیند، ممکن است لخته‌ای شکل بگیرد و مسیر خون را ببندد. بدون اکسیژن کافی، سلول‌های قلب آسیب می‌بینند و هر دقیقه تأخیر می‌تواند آسیب بیشتری به قلب وارد کند. عوامل زیر احتمال حمله را افزایش می‌دهند:

  • فشار خون بالا و کلسترول نامناسب خون
  • دیابت
  • مصرف سیگار یا سایر دخانیات
  • کم‌تحرکی و اضافه وزن
  • رژیم غذایی نامناسب
  • سابقه خانوادگی
  • افزایش سن

با این حال، سکته قلبی ممکن است در افرادی هم رخ دهد که عوامل بالا را ندارند و قبل از آن هم نشانه‌ای از بیماری قلبی در آن‌ها تشخیص داده نشده است. به همین خاطر نداشتن سابقه بیماری قلبی نباید باعث بی‌توجهی به درد یا تنگی نفس شود.

علاوه بر این، توجه داشته باشید که سکته قلبی با ایست قلبی فرق دارد: اولی معمولاً مشکل خون‌رسانی است و دومی به توقف عملکرد قلب مربوط می‌شود؛ هرچند حمله قلبی می‌تواند ایست قلبی ایجاد کند. تشخیص و باز کردن به‌موقع رگ بسته، کمک می‌کند بخش بیشتری از عضله قلب آسیب نبیند.

علائم شایع سکته قلبی

علائم شایع سکته قلبی

مهم‌ترین نشانه، ناراحتی در مرکز سینه است. درد قفسه سینه ممکن است به شکل فشار، سنگینی، سوزش یا احساس فشرده شدن ظاهر شود؛ چند دقیقه بماند یا بعد از فروکش کردن دوباره برگردد. گاهی اوقات درد به بازو، پشت، گردن، فک یا بالای شکم می‌رسد. بعضی از افراد به‌جای درد واضح، فقط احساس پری یا سوء‌هاضمه دارند. نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شوند عبارت‌اند از:

  • تنگی نفس حتی بدون احساس ناراحتی در سینه
  • عرق سرد ناگهانی و بی‌دلیل
  • تهوع، استفراغ یا ناراحتی بخش بالایی شکم
  • سرگیجه، سبکی سر، ضعف یا احساس نزدیک بودن غش
  • درد یا فشار در شانه، بازو، پشت یا فک
  • خستگی غیرمعمول به‌خصوص همراه با نشانه‌های دیگر

البته شدت این نشانه‌ها معیار قابل‌اعتمادی برای میزان خطر نیست. علائم سکته قلبی خفیف معمولاً به وضعیتی اشاره دارد که ناراحتی چندان شدید نیست، نه اینکه آسیب احتمالی به قلب بی‌اهمیت باشد.

علائم سکته قلبی

در نتیجه اگر علائم جدید یا مشکوکی دارید، منتظر شدیدتر شدن آن‌ها نمانید. به‌خصوص اگر ناراحتی با فعالیت شروع شده و موقع استراحت هم ادامه دارد. حتی اگر درد چند بار قطع شده باشد، مشکل را نادیده نگیرید. این موضوع به‌خصوص در افراد مسن، مبتلایان به دیابت یا کسانی که سابقه مشکلات قلبی دارند اهمیت بیشتری دارد.

تفاوت علائم سکته قلبی در زنان و مردان

زنان و مردان در خیلی از علائم مشترک‌اند. ناراحتی سینه همچنان یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها در هر دو گروه است، اما در زنان ممکن است تنگی نفس، تهوع، ناراحتی پشت یا فک و خستگی غیرعادی بیشتر باشد. این تفاوت‌ها قطعی نیستند و نباید فکر کنید مردان فقط درد سینه دارند یا زنان هیچ‌وقت آن را تجربه نمی‌کنند.

نشانه زنان مردان
ناراحتی سینه شایع (گاهی همراه با فشار یا سوزش) شایع (اغلب با فشار یا سنگینی)
نشانه‌های همراه تهوع، خستگی، تنگی نفس و ناراحتی پشت ممکن است بیشتر باشد تنگی نفس، تعریق، تهوع و درد
اشتباهات شایع گاهی با خستگی، اضطراب یا مشکلات گوارشی اشتباه گرفته می‌شود ممکن است به گرفتگی عضله یا سوء‌هاضمه نسبت داده شود
اقدامات لازم ارزیابی فوری هنگام نشانه‌های مشکوک ارزیابی فوری هنگام نشانه‌های مشکوک

یک نکته مهم درباره نشانه‌های حمله قلبی در زنان این است که نبود درد شدید، احتمال حمله را رد نمی‌کند. برای مثال زنی که ناگهان موقع انجام کارهای معمولی دچار تنگی نفس، تهوع و تعریق می‌شود، به بررسی فوری پزشک نیاز دارد. تفاوت‌های فردی، سن و بیماری‌های زمینه‌ای گاهی اوقات از تفاوت جنسیتی مهم‌ترند. تشخیص نهایی هم فقط باید توسط پزشک با توجه به شرح حال، معاینه، نوار قلب و آزمایش‌های مورد نیاز انجام شود.

تفاوت علائم زنان و مردان

علائم هشدار چند روز قبل از سکته

بدن همیشه چند روز قبل هشدار نمی‌دهد. علائم قبل از سکته قلبی در همه بیماران به یک صورت نیست و بعضی از حمله‌ها ناگهانی هستند. بعضی از افراد موقع فعالیت برای مدت کوتاهی احساس ناراحتی در سینه دارند، زودتر از قبل خسته می‌شوند یا دچار تنگی نفس می‌شوند. این نشانه‌ها ممکن است به کاهش خون‌رسانی قلب مربوط باشند، اما زمان وقوع حمله را پیش‌بینی نمی‌کنند. مواردی که به ارزیابی پزشکی نیاز دارند شامل این‌ها هستند:

  • فشار سینه موقع راه رفتن یا بالا رفتن از پله
  • تنگی نفس شدید موقع فعالیتی که قبلاً آسان بوده است
  • خستگی شدید و غیرعادی بدون دلیل روشن
  • ناراحتی مداوم در فک، بازو یا بالای شکم

وقتی درباره علائم قبل از سکته قلبی صحبت می‌کنیم، باید بین هشدار احتمالی و نشانه حمله تفاوت قائل شویم. اگر موقع استراحت ناراحتی شدیدی دارید، این ناراحتی طول می‌کشد، تکرار می‌شود یا با تعریق و تنگی نفس است، وضعیت اورژانسی است. برای بررسی این نشانه‌ها منتظر نوبت پزشک نمانید. حتی اگر درد خودبه‌خود قطع شد (به‌خصوص وقتی جدید یا متفاوت بود)، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

در لحظه سکته قلبی چه کار کنیم؟

اقدامات اولیه تا رسیدن اورژانس

اولویت همیشه تماس با اورژانس است؛ پس با ۱۱۵ تماس بگیرید. زمان شروع نشانه‌ها و وضعیت هوشیاری را گزارش کنید. بیمار نباید خودش رانندگی کند. تا رسیدن اورژانس هم این کارها را انجام دهید:

  • هر کاری که بیمار انجام می‌دهد را متوقف کنید و او را در وضعیت راحت (معمولاً نشسته با تکیه‌گاه) قرار دهید.
  • اگر لباسش تنگ است آن را شل کنید، محیط را آرام نگه دارید و تنها رهایش نکنید.
  • درباره مصرف آسپرین از اپراتور راهنمایی بگیرید. حساسیت، منع پزشکی و خطر خون‌ریزی خیلی مهم‌اند. اگر تردید دارید، منتظر اورژانس بمانید.
  • داروی قلبی تجویزشده قبلی را فقط طبق دستور پزشک یا راهنمایی اورژانس مصرف کنید. داروی شخص دیگری را به بیمار ندهید.
  • هوشیاری و تنفس بیمار را بررسی کنید. اگر پاسخ نمی‌دهد و طبیعی نفس نمی‌کشد، با راهنمایی اپراتور احیای قلبی‌ریوی را شروع کنید.

در کمک‌های اولیه سکته قلبی نباید وقت بیمار را به خاطر درمان‌های خانگی یا آب دادن هدر بدهید یا خودسرانه دارو تجویز کنید. به فرد بی‌هوش چیزی از راه دهان ندهید. اگر بیمار هوشیار است، او را تشویق کنید آرام بماند و از حرکت غیرضروری خودداری کند.

اگر تنها هستید، تلفن را روی بلندگو بگذارید و آدرس دقیق را بگویید. باز گذاشتن در ورودی برای ورود سریع اورژانس می‌تواند مفید باشد. نکته اصلی این است که کمک‌های اولیه سکته قلبی جای درمان بیمارستانی را نمی‌گیرد؛ این کارها فقط باید تا رسیدن اورژانس انجام شوند.

تفاوت سکته قلبی با حمله پانیک و درد معده

مقایسه سکته قلبی، پانیک و درد معده

پانیک ممکن است تپش قلب، لرزش، احساس خفگی و ترس شدید ایجاد کند. رفلاکس یا سوء‌هاضمه هم می‌تواند با سوزش پشت جناغ و ناراحتی بالای شکم همراه باشد. مشکل اینجاست که علائم سکته قلبی گاهی اوقات شبیه هر دوی این مشکلات می‌شود. وجود اضطراب یا احساس ترش کردن به‌تنهایی احتمال سکته قلبی را حذف نمی‌کند.

ویژگی سکته قلبی حمله پانیک رفلاکس یا سوء‌هاضمه
احساس اصلی فشار یا ناراحتی سینه؛ گاهی انتشار درد ترس شدید، تپش و تنفس تند سوزش یا احساس برگشت اسید
نشانه‌های همراه عرق سرد، تهوع، تنگی نفس یا ضعف لرزش، گزگز و احساس وحشت ترش کردن، نفخ یا مزه ترش
تشخیص در خانه امکان‌پذیر نیست بدون رد علت‌های خطرناک قطعی نیست بدون رد علت‌های خطرناک قطعی نیست

این جدول فقط برای شناخت تفاوت سکته قلبی، حمله پانیک و درد معده است، نه تشخیص دقیق. اگر درد قفسه سینه، عرق سرد، تنگی نفس، درد بازو یا فک یا احساس غش دارید، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید. حتی اگر مشکل اضطراب یا معده دارید، نباید تصور کنید که این درد بی‌خطر است. پزشک ممکن است برای تشخیص، نوار قلب و آزمایش تروپونین تجویز کند و در صورت نیاز، این آزمایش‌ها را تکرار کند.

سوالات متداول

۱. آیا سکته بدون درد شدید اتفاق می‌افتد؟

بله، گاهی اوقات علائم سکته قلبی خفیف است و فقط شامل ضعف، تهوع یا ناراحتی می‌شود.

۲. آیا زنان همیشه نشانه‌های متفاوتی دارند؟

خیر، نشانه‌های حمله قلبی در زنان اغلب با مردان مشترک است و درد یا فشار سینه در هر دو گروه دیده می‌شود.

۳. چه زمانی باید به اورژانس زنگ بزنیم؟

اگر فشار سینه، تنگی نفس ناگهانی، عرق سرد یا احساس غش دارید فوراً با اورژانس تماس بگیرید و منتظر رفع خودبه‌خودی درد نمانید.

✓پزشک تاییدکننده دکتر محمدرضا خالدیان

یادداشت: این مقاله آموزشی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نیست. در صورت بروز هر علامت مشکوک، به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.