آنژیوگرافی قلب یکی از روشهای دقیق بررسی تنگی یا گرفتگی عروق کرونر است. رگهایی که خون و اکسیژن را به عضله قلب میرسانند. پزشک با کمک کاتتر، ماده حاجب و تصویربرداری با اشعه ایکس، مسیر این عروق را بررسی میکند و درباره درمان تصمیم میگیرد. آیا این آزمایش دردناک است؟ از دست انجام میشود یا کشاله ران؟ مراقبت بعد از آن چقدر طول میکشد؟ در این مطلب ضرورت انجام، مراحل، عوارض و هزینه آنژیوگرافی را توضیح میدهیم. برای آشنایی بیشتر با سلامت قلب، راهنمای کامل سلامت قلب و عروق را هم بخوانید.
آنژیوگرافی قلب چیست و چه زمانی لازم است؟
حتماً برای شما هم این سوال پیش آمده که آنژیوگرافی چیست؟ آنژیوگرافی عروق کرونر (Coronary Angiography) یک نوع تصویربرداری تهاجمی است. متخصص قلب لولهای باریک به اسم کاتتر را از طریق شریان مچ دست یا کشاله ران به نزدیکی عروق قلب میرساند. با تزریق ماده حاجب، رگها در تصاویر اشعه ایکس نشان داده میشوند و پزشک میتواند محل و شدت تنگی را تشخیص دهد.
تنگی عروق اغلب بر اثر تجمع پلاکهای چربی در دیواره رگها ایجاد میشود. این وضعیت ممکن است خونرسانی به قلب را کاهش دهد و باعث درد قفسه سینه یا سکته قلبی شود. با این حال هر درد سینهای به آنژیوگرافی نیاز ندارد. پزشک در شرایط زیر ممکن است آنژیوگرافی تجویز کند:
- سکته قلبی: برای پیدا کردن رگ بسته و در صورت نیاز باز کردن آن
- درد قفسه سینه مشکوک به بیماری کرونر: به خصوص وقتی شدید، مکرر یا مقاوم به درمان باشد.
- نتیجه غیر طبیعی آزمایشهای قلبی: مثل تست ورزش یا تصویربرداری استرس در شرایطی که بررسی تهاجمی ضروری تشخیص داده شود.
- تنگی نفس یا کاهش عملکرد قلب: وقتی احتمال بیماری قلبی و بیماری عروق کرونر مطرح باشد.
- قبل از برخی جراحیهای قلب: برای ارزیابی عروق در بیماران منتخب
در سکته قلبی حاد، ممکن است آنژیوگرافی بهصورت اورژانسی انجام شود؛ اما اگر وضعیت بیمار پایدار باشد و خطر فوری وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است اول آزمایشهای غیر تهاجمی را توصیه کند.
آمادگیهای قبل از آنژیوگرافی
آمادگی به کاهش عوارض آنژیوگرافی و جلوگیری از تاخیر در انجام آزمایش کمک میکند. پزشک معمولاً سوابق بیماری، داروها، حساسیتها و عملکرد کلیه را بررسی میکند؛ چون ماده حاجب میتواند برای بعضی بیماران مبتلا به بیماری کلیوی مشکلساز شود. به همین خاطر، قبل از مراجعه بهتر است کارهای زیر را انجام دهید:
- داروها را اطلاع دهید: اسم و دوز تمام داروها، بهخصوص رقیقکنندههای خون مثل وارفارین و آپیکسابان، را به تیم درمان بگویید. هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
- دیابت و بیماری کلیوی را مطرح کنید: برنامه مصرف انسولین یا متفورمین ممکن است با توجه به شرایط بیمار تغییر کند.
- ناشتا بودن: معمولاً لازم است بیمار چند ساعت قبل از آنژیوگرافی از خوردن و آشامیدن خودداری کند. مدت دقیق ناشتا بودن و مجاز بودن مصرف آب و دارو را پزشک مشخص میکند.
- حساسیت و بارداری احتمالی را اعلام کنید: بهخصوص واکنش قبلی به ماده حاجب یا داروها.
- مدارک و همراه داشته باشید: آزمایشها، نوار قلب، فهرست داروها و فردی برای بازگشت به خانه را فراموش نکنید.
اگر آنژیوگرافی بهصورت اورژانسی انجام شود، ممکن است فرصت اجرای همه آمادگیهای معمول وجود نداشته باشد.
مراحل انجام: آنژیوگرافی از دست یا کشاله ران
حالا که فهمیدیم آنژیوگرافی چیست، بهتر است با مراحل آن آشنا شویم. آنژیوگرافی در بخش کاتتریزاسیون قلب یا کتلب انجام میشود. بیشتر بیماران در طول آن بیدارند؛ محل ورود کاتتر بیحس میشود و گاهی داروی آرامبخش خفیف دریافت میکنند. مراحل انجام آن هم عبارت است از:
- آمادهسازی: فشار خون، ضربان قلب و اکسیژن پایش و محل ورود کاتتر ضدعفونی میشود.
- ورود کاتتر: پزشک از شریان رادیال مچ دست یا شریان فمورال کشاله ران وارد میشود و کاتتر را با هدایت تصویربرداری به دهانه رگهای قلب میرساند.
- تزریق ماده حاجب: ماده مخصوص تزریق و از عروق در زاویههای مختلف تصویربرداری میشود. ممکن است بیمار چند ثانیه احساس گرما کند.
- پایان کار: کاتتر خارج و با فشار یا وسیله مخصوص، خونریزی محل ورود کنترل میشود. بعد بیمار برای پایش به بخش مراقبت منتقل میشود.
آنژیوگرافی اغلب حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد اما بسته به شرایط بیمار و پیچیدگی بررسی ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشد. آمادگی و مراقبتهای بعد از انجام نیز چند ساعت به زمان حضور در بیمارستان اضافه میکنند.
بین آنژیوگرافی از دست یا کشاله ران هم معمولاً مسیر مچ دست برای بسیاری از بیماران ترجیح داده میشود، اما قطر رگها، وضعیت بیمار و نوع مداخله در انتخاب مسیر تعیینکنندهاند.
تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی و سیتی آنژیو
این سه اصطلاح شبیه هم هستند اما کاربردشان یکسان نیست. آنژیوگرافی برای دیدن تنگی یا انسداد عروق است. آنژیوپلاستی یک روش درمان است که در آن پزشک با بالون و گاهی استنت (فنر)، رگ تنگ را باز میکند. بسته به شدت و محل گرفتگی، دارو درمانی یا جراحی بایپس عروق کرونر هم ممکن است انتخاب شوند. علاوه بر این ممکن است آنژیوپلاستی بلافاصله بعد از آنژیوگرافی و در همان جلسه انجام شود، ولی هر گرفتگی به استنت نیاز ندارد.
سیتی آنژیوگرافی با سیتیاسکن و تزریق ماده حاجب از طریق رگ دست انجام میشود و برخلاف آنژیوگرافی معمول، کاتتر به عروق کرونر وارد نمیشود. این روش در برخی افراد برای بررسی احتمال بیماری مناسب است، اما امکان باز کردن رگ را ندارد.
انتخاب روش به علائم، احتمال بیماری، نتایج آزمایشها و فوریت درمان بستگی دارد.
مراقبت بعد از آنژیوگرافی
بعد از پایان کار، محل ورود کاتتر و علائم حیاتی بررسی میشوند. بسیاری از بیماران بعد از آنژیوگرافی همان روز مرخص میشوند؛ بعضی هم به بستری طولانیتری نیاز دارند. مدت استراحت به مسیر ورود کاتتر و انجام یا عدم انجام آنژیوپلاستی بستگی دارد. در هر صورت برای مراقبت بعد از آنژیوگرافی به نکات زیر توجه کنید:
- از محل ورود کاتتر مراقبت کنید: پانسمان را طبق دستور تمیز و خشک نگه دارید و کبودی یا تورم را زیر نظر بگیرید.
- فعالیت را به تدریج شروع کنید: تا زمان اعلامشده از ورزش سنگین و بلند کردن وسایل سنگین خودداری کنید. اگر آنژیوگرافی از کشاله ران انجام شده، محدودیت حرکت پا ممکن است بیشتر باشد.
- مایعات را طبق دستور مصرف کنید: اگر به خاطر نارسایی قلب یا کلیه محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن آب کافی معمولاً توصیه میشود.
- داروها را منظم بخورید: زمان شروع داروهای فعلی و قبلی را بپرسید. اگر استنت گذاشته شده، داروهای ضد پلاکت را بدون اجازه پزشک قطع نکنید.
- درباره رانندگی و بازگشت به کار سوال کنید: از پزشک خود بپرسید که چه زمانی میتوانید به کار برگردید یا حتی رانندگی کنید.
درد خفیف و کبودی کوچک اطراف محل ورود ممکن است طبیعی باشد اما اگر به مرور زمان بدتر شود، نیاز به بررسی دارد.
عوارض احتمالی و علائم هشدار
آنژیوگرافی معمولاً امن است، ولی بدون خطر نیست. کبودی و خونریزیِ کم در محل ورود کاتتر از مشکلات نسبتاً رایجاند. آسیب عروق، خونریزی شدید، واکنش به ماده حاجب، آسیب حاد کلیه، آریتمی، سکته قلبی یا مغزی بسیار نادرند. به طور کلی احتمال بروز عوارض آنژیوگرافی هم به وضعیت سلامت بیمار، بیماریهای زمینهای و پیچیدگی فرایند بستگی دارد.
در صورت درد شدید یا جدید قفسه سینه، تنگی نفس، بیهوشی، ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال گفتار فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. خونریزی شدید محل ورود کاتتر را با فشار مستقیم طبق آموزش مرکز درمانی کنترل کنید و همزمان کمک فوری بخواهید.
سردی، بیحسی یا تغییر رنگ دست و پای محل ورود هم به ارزیابی فوری نیاز دارند. تب، ترشح زخم، قرمزی فزاینده یا بزرگ شدن تورم را هم به پزشک اطلاع دهید.
هزینه آنژیوگرافی و پوشش بیمه
هزینه آنژیوگرافی قلب در ایران رقم ثابتی ندارد و به دولتی یا خصوصی بودن بیمارستان، تعرفه سال انجام، تجهیزات مصرفی، مدت بستری و نوع بیمه بستگی دارد. اگر علاوه بر تصویربرداری، آنژیوپلاستی و استنتگذاری انجام شود، هزینه معمولاً بیشتر خواهد بود.
برای اطلاع از هزینه آنژیوگرافی در سال ۱۴۰۵، از بیمارستان طرف قرارداد خود پیشفاکتور بخواهید و مشخص کنید مبلغ اعلامی فقط مربوط به آنژیوگرافی تشخیصی است یا درمان احتمالی را هم شامل میشود. بیمه تامین اجتماعی، بیمه سلامت و بیمههای تکمیلی میتوانند بخشی از هزینه خدمات مشمول پوشش را پرداخت کنند؛ اما سهم دقیق بیمار به قرارداد مرکز و بیمه بستگی دارد.
سوالات متداول
۱. آیا آنژیوگرافی قلب درد دارد؟
معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود. ممکن است موقع تزریق بیحسی یا ورود کاتتر کمی ناراحتی احساس کنید، اما درد شدید انتظار نمیرود.
۲. آیا آنژیوگرافی رگ را باز میکند؟
خیر؛ آنژیوگرافی تشخیصی فقط وضعیت رگها را نشان میدهد. باز کردن گرفتگی در صورت نیاز با آنژیوپلاستی انجام میشود.
۳. آیا آنژیوگرافی برای سالمندان خطرناک است؟
سن بهتنهایی مانع انجام آن نیست. پزشک خطر را با توجه به وضعیت کلیه، بیماریهای دیگر و ضرورت تشخیص یا درمان بررسی میکند.
برای ارزیابی قلب و نوبت گرفتن با متخصص قلب و عروق نیکان ۳۶۵ در تماس باشید.
منابع
- انجمن قلب آمریکا: تعریف و نحوه انجام آنژیوگرافی
- خدمات ملی سلامت بریتانیا (NHS): مراحل، آمادگی و مراقبتهای آنژیوگرافی
- عوارض و علائم هشدار آنژیوگرافی
این پست هنوز دیدگاهی ندارد.