بیماری‌های قلبی‌عروقی فقط شامل سکته قلبی نمی‌شوند؛ بلکه به بیماری‌های مختلف قلب و رگ‌های خونی گفته می‌شود. طبق آخرین آمار موجود، در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۹.۸ میلیون نفر بر اثر این بیماری‌ها جان باختند و حدود ۸۵ درصد این مرگ‌ها به حمله قلبی و سکته مغزی مربوط بود. بسیاری از عوامل خطر بیماری‌های قلبی قابل کنترل‌اند و تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند عوارض آن‌ها را کاهش دهد.

بیماری قلبی چیست و چه انواعی دارد؟

بیماری قلبی چیست و چه انواعی دارد؟

بیماری قلبی به اختلالاتی گفته می‌شود که ساختار یا عملکرد قلب را درگیر می‌کنند. اصطلاح بیماری‌های قلبی‌عروقی گسترده‌تر است و بیماری‌های قلب و رگ‌های خونی، از جمله رگ‌های خون‌رسان به مغز و اندام‌ها، را هم دربرمی‌گیرد.

یکی از مهم‌ترین انواع بیماری قلبی، بیماری عروق کرونر است. رگ‌های کرونر خون و اکسیژن را به عضله قلب می‌رسانند. تجمع رسوبات چربی و مواد دیگر در دیواره این رگ‌ها می‌تواند پلاک ایجاد کند و مسیر جریان خون را تنگ سازد. اگر خون‌رسانی به بخشی از عضله قلب به‌شدت کم یا قطع شود، ممکن است حمله قلبی رخ دهد.

راهنمای کامل سلامت قلب و عروق؛ علائم، عوامل خطر، تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی
راهنمای کامل سلامت قلب و عروق


آریتمی یا اختلال ریتم قلب زمانی رخ می‌دهد که ضربان قلب بیش از حد سریع، آهسته یا نامنظم شود. نارسایی قلبی یعنی قلب نمی‌تواند خون را به‌خوبی و متناسب با نیاز بدن پمپاژ کند یا پر شود. بیماری‌های دریچه‌ای، بیماری‌های مادرزادی قلب و کاردیومیوپاتی یا بیماری عضله قلب هم از دیگر گروه‌های مهم هستند.

از دیگر بیماری‌های قلبی‌عروقی می‌توان به بیماری عروق مغزی، بیماری عروق محیطی و بیماری روماتیسمی قلب اشاره کرد. لخته‌های خون در وریدها نیز گاهی اوقات می‌توانند به آمبولی ریه منجر شوند. بنابراین همه بیماری‌های قلبی‌عروقی محدود به خود قلب نیستند. برای نوبت دهی متخصص قلب می‌توانید به سایت نیکان 365 مراجعه کنید.

علائم هشداردهنده بیماری‌های قلبی؛ علائم حمله قلبی

علائم بیماری قلبی به نوع بیماری بستگی دارد و در همه یکسان نیست. بعضی بیماری‌های عروق خونی ممکن است مدت‌ها علامت مشخصی ایجاد نکنند و حمله قلبی یا سکته مغزی اولین نشانه آن باشد.

یکی از مهم‌ترین علائم بیماری قلبی، درد یا ناراحتی قفسه سینه است (مثل احساس فشار، سنگینی، فشردگی یا درد در مرکز سینه). این ناراحتی ممکن است به یک یا هر دو بازو، شانه، پشت، گردن، فک یا بالای شکم برسد. علائم دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • تنگی نفس
  • عرق سرد
  • تهوع یا استفراغ
  • سرگیجه، سبکی سر یا احساس غش
  • ضعف یا احساس ناخوشی غیرمعمول
  • خستگی غیر عادی (به‌خصوص اگر تازه شروع شده باشد)

علائم هشداردهنده بیماری‌های قلبی

حمله قلبی همیشه با درد ناگهانی و شدید شروع نمی‌شود، گاهی علائم خفیف‌اند یا به‌تدریج آغاز می‌شوند. در بعضی افراد، از جمله برخی زنان، سالمندان و افراد دیابتی، ممکن است تنگی نفس، تهوع، خستگی یا درد پشت و فک بیشتر باشد. هیچ علامتی به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

در آریتمی ممکن است فرد تپش قلب یا ضربان نامنظم داشته باشد. در نارسایی قلبی، تنگی نفس موقع فعالیت یا دراز کشیدن، خستگی و ورم پا یا مچ پا از نشانه‌های احتمالی هستند. 

هشدار: اگر درد یا فشار جدید و مداوم قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا شدید، عرق سرد، تهوع، ضعف شدید یا درد منتشرشونده به بازو، پشت، گردن یا فک دارید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. منتظر برطرف‌شدن خودبه‌خودی علائم نمانید و خودتان رانندگی نکنید.

عوامل خطر بیماری قلبی: فشار خون، چربی خون، دیابت و سیگار

عوامل خطر بیماری قلبی
عوامل خطر بیماری قلبی

برخی عوامل مانند افزایش سن و سابقه خانوادگی، قابل تغییر نیستند، اما بسیاری از عوامل خطر بیماری قلبی را می‌توان کنترل کرد. داشتن یک عامل خطر به معنی ابتلای قطعی نیست، ولی ممکن است احتمال بیماری را افزایش دهد.

فشار خون بالا

فشار خون بالا معمولاً بی‌علامت است، اما به‌مرور به قلب، مغز و کلیه‌ها آسیب می‌زند. اندازه‌گیری منظم و پیگیری پزشکی برای تشخیص و کنترل آن ضروری است.

کلسترول و چربی خون بالا

افزایش کلسترول LDL (کلسترول بد) به تشکیل پلاک در دیوار رگ‌ها کمک می‌کند. چربی خون بالا معمولاً بی‌علامت است و با آزمایش خون تشخیص داده می‌شود. هدف و زمان تکرار آزمایش به سن، سابقه بیماری و خطر کلی قلبی‌عروقی بستگی دارد.

دیابت

قند خون بالا ممکن است به رگ‌های خونی آسیب بزند و خطر بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد. افراد مبتلا به دیابت ممکن است هم‌زمان فشار خون یا اختلال چربی خون داشته باشند؛ به همین دلیل کنترل هم‌زمان عوامل خطر اهمیت دارد.

مصرف سیگار و دخانیات

تاثیر مصرف سیگار و دخانیات بر قلب
تاثیر مصرف سیگار و دخانیات بر قلب

مصرف سیگار و دخانیات به رگ‌ها آسیب می‌زند و خطر حمله قلبی و سکته مغزی را بالا می‌برد. قرار گرفتن در معرض دود نیز بی‌خطر نیست. ترک دخانیات در هر سنی برای سلامت قلب سودمند است.

 

اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، الگوی غذایی ناسالم، مصرف زیان‌بار الکل، آلودگی هوا، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه خانوادگی هم می‌توانند در خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی موثر باشند.

روش‌های تشخیص بیماری قلبی

روش‌های تشخیص بیماری قلبی
روش‌های تشخیص بیماری قلبی

پزشک اول درباره علائم، زمان شروع، سابقه پزشکی و خانوادگی و داروهای مصرفی سؤال کرده و معاینه می‌کند. سپس با توجه به وضعیت فرد و احتمال بیماری، آزمایش یا تصویربرداری مناسب را انتخاب می‌کند. همه افراد به همه آزمایش‌ها نیاز ندارند.

این آزمایش‌ها جایگزین یکدیگر نیستند. در صورت شک به حمله قلبی، ارزیابی اورژانسی و انجام به‌موقع نوار قلب و آزمایش خون اهمیت زیادی دارد.

روش‌های درمان بیماری قلبی؛ از دارو تا آنژیوپلاستی و جراحی

روش‌های درمان بیماری قلبی
روش‌های درمان بیماری قلبی

درمان بیماری قلبی به نوع بیماری، شدت، علائم و وضعیت فرد بستگی دارد. درمان ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، دارو، اقدامات مداخله‌ای یا جراحی باشد. انتخاب روش درمان باید طبق ارزیابی پزشکی انجام شود؛ همه تنگی‌های عروق به آنژیوپلاستی یا جراحی نیاز ندارند.

بسته به تشخیص، ممکن است داروهایی برای کنترل فشار خون، کاهش کلسترول، کاهش علائم آنژین یا پیشگیری از تشکیل لخته تجویز شوند. از جمله داروها می‌توان به استاتین‌ها، داروهای ضدپلاکت، بتابلوکرها، مهارکننده‌های ACE، مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین و برخی داروهای ضدآنژین اشاره کرد. همه این داروها برای همه بیماران مناسب نیستند و نباید دارو را خودسرانه شروع، قطع یا جایگزین کرد.

در آنژیوپلاستی (PCI)، پزشک با کاتتر و معمولاً بالون، رگ تنگ‌شده را باز می‌کند و در بسیاری از موارد، برای باز ماندن رگ استنت (فنر) قرار می‌دهد. انجام این روش به علائم، محل و شدت تنگی و شرایط بیمار بستگی دارد.

در جراحی بای‌پس عروق کرونر (CABG) هم متخصص قلب و عروق یا جراح برای گرفتگی‌های گسترده یا پیچیده، با استفاده از رگی از بخش دیگر بدن، مسیر جایگزینی برای عبور خون ایجاد می‌کند. 

پیشگیری و سبک زندگی سالم برای قلب

پیشگیری و سبک زندگی سالم برای قلب
پیشگیری و سبک زندگی سالم برای قلب

هیچ روشی خطر بیماری قلبی را به صفر نمی‌رساند، اما تغییر عادت‌های روزمره و کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال ابتلا و عوارض را کاهش دهد. پرهیز از دخانیات، تغذیه سالم، فعالیت منظم و کنترل فشار خون، قند و چربی خون از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. انجمن قلب آمریکا هم در چارچوب «۸ مولفه سلامت قلب» روی موارد موجود در تصویر زیر تاکید کرده است.

 

برای بیشتر بزرگسالان، هفته‌ای ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید و دو روز تمرین عضلات توصیه می‌شود. مصرف سبزیجات، میوه، غلات کامل، حبوبات، مغزها و منابع پروتئینی را افزایش دهید و نمک، نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده را کم کنید. رعایت نظر پزشک معالج هم در پیشگیری از بیماری قلبی خیلی مهم است. 

خواب منظم برای سلامت و قلب ضروری است و به بیشتر بزرگسالان ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه توصیه می‌شود. هرچند نیاز افراد ممکن است با توجه به سن و شرایط سلامت متفاوت باشد.

چه زمانی به متخصص قلب و عروق مراجعه کنیم؟

در صورت بروز علائم زیر (به‌ویژه اگر علائم جدید، مکرر یا رو به تشدید هستند یا بیماری زمینه‌ای دارید) به پزشک مراجعه کنید:

  • درد شدید در قفسه سینه 
  • تپش قلب
  • سرگیجه
  • تنگی نفس غیرمعمول، شدید یا ناگهانی
  • غش یا سرگیجه مکرر
  • عرق سرد
  • ورم پاها
  • ضعف شدید
  • انتشار درد به بازو، پشت، گردن یا فک

در صورت بروز علائم مشکوک به حمله قلبی، مانند درد شدید یا مداوم قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا غش، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. افراد مبتلا به فشار خون، دیابت، چربی خون بالا یا دارای سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، باید درباره زمان معاینه با پزشک مشورت کنند.

پزشکان پیشنهادی

پاسخ به سوالات متداول

آیا جوانان هم به بیماری قلبی مبتلا می‌شوند؟

بله. بیماری‌های مادرزادی و ارثی، دخانیات، فشار خون، دیابت، چربی خون بالا و بیماری‌های زمینه‌ای خطر ابتلا را در جوانان افزایش می‌دهند.

آیا ورزش برای همه بیماران قلبی مناسب است؟

ورزش مفید است، اما نوع، شدت و زمان شروع آن به بیماری و وضعیت فرد بستگی دارد. در صورت وجود علائم جدید یا بیماری قلبی ناپایدار، ارزیابی پزشکی ضروری است.

آیا تغییر سبک زندگی می‌تواند بیماری قلبی را درمان کند؟

سبک زندگی سالم برای پیشگیری از بیماری قلبی و درمان مهم است، اما همیشه کافی نیست و گاهی دارو یا مداخله پزشکی لازم است. درمان را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.

✓پزشک تاییدکننده دکتر فرید چیت ساز

یادداشت

این مقاله آموزشی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نیست. در صورت بروز هر مشکلی، به اطلاعات آن اکتفا نکنید و برای تشخیص و درمان به پزشک مراجعه کنید.